लिनीसिमामपहाय धनलिप्सया प्रस्थितो रसानभिज्ञत्वाद्वोप्राय एव । तस्य
निवर्तकस्तु धनस्य जेता धनेनाकृष्टस्य तद्विमुखीकरणेन प्रत्याक्षेपकवादित्यन्तरमपि गर्भितम् ॥ १५८॥
वक्रोक्त्यलंकारः ९२
|
वक्रोक्तिः क्ष्लेषकाकुभ्याम[१] परार्थप्रकल्पनम् । |
अन्न मानं मुञ्च प्रयाता रात्रिरित्याशयेनोक्तायां वाचि नन्दिनं प्राप्तं मा मुञ्चेत्यर्थान्तरं क्ष्लेषेण परिकल्पितम् । यथावा--
|
अहो केनेद्दशी बुद्धिर्दारुणा तव निर्मिता। |
इदमविकृतक्ष्लेषोक्तेरुदाहरणम् । चिकृतक्ष्लेषवक्रोक्यथा--
|
भवित्री रम्भोरु त्रिदशवदनग्लानिरधुना |
सर्वमिदं शब्दक्ष्लेषमूलाया बक्रोक्तेरुदाहरणम् । अर्थक्ष्लेषमूलाया वक्रोक्तेर्यथा---
|
भिक्षार्थी स क्क यातः सुतनु बलिमखे ताण्डवं क्काद्य भद्रे |
धन, त्वं यघुत्सहसे उत्साहवान्भवसि तदा तं निःस्नेहं नायकं घटयाऽनया संयोजय । गवां निवर्तने परापहृतानां व्यावर्तने य एव प्रभवति स एव धनंजयोऽर्जुन इलन्वयः। लिप्सया प्रोषितस्य.याङ्गना तत्सखीवचन इति संबन्धः । आन्ध्रास्तैलङ्काः । इमां मत्सखीम् । गोप्रायो गोतुल्यः ॥१५८ ॥ इति छेकोक्त्यलंकारः९१
वक्रोक्तिरिति॥ कालनेर्विकारः अपरार्थस्याभिप्रेतादर्थादर्थान्तरस्य । नन्दी हरस्य गणविशेषः ॥ अहो इति ॥ दारुणा रेत्यभिप्रेतं काष्ठेनेति कल्पनं विकृतत्वं च कस्यचिद्वर्णस्यावापोद्वापाभ्याम् ॥ भवित्रीति ॥ सीतां प्रति रावणोक्तिः पादत्रयं । चतुर्थस्तं प्रति सीतायाः। ते तव पतिः स रामो युधि संग्रामे पुरतोऽग्रतो न स्थाता स्थास्यतीत्यर्थः । अतिशयेन लघुर्लघिष्ठस्तत्संबोधनम् । इदं पादत्रयं षष्ठाक्षरात्पराणां सप्तमानां त्रि-न-वीति वर्णानां विलोपो यत्र तादृशं पुनः पठेत्यर्थः। शब्दक्ष्लेषेति ॥ शब्दस्य परिवृत्त्यसहत्वादिति भावः॥ भिक्षेति ॥ जलनिधिश्च हिमांश्च तकन्ययोर्लक्ष्मीपार्वत्योः क्रमेण इत्थं लीलया संलापो मियोभाषणं नोऽस्मान् त्रायतामित्वन्वयः । इत्थं कीदृक् तदाह-मिक्षार्थीति ॥हरमभिप्रेस
- ↑ 'मपूर्वार्थप्र'
