सामग्री पर जाएँ

गौड़राज्ञाम् अभिलेखानि/नारायणपालस्य भागलपुर ताम्रशासनम्

विकिस्रोतः तः
               




   


सम्मुखभागम्

 


पश्चाद्भागम्

 

राजमुद्रा: श्री-नारायणपालदेवस्य

नि—नि
सिद्धं स्वस्ति ॥
मैत्रीं कारुण्यरत्न-प्रमुदितहृदयः प्रेयसीं सन्दधानः सम्यक्-सम्बोधिविद्या-सरिदमलजल क्षालिताज्ञानपङ्कः ।
जित्वा यः कामकारि-प्रभवमभिभवं शाश्वतीं प्राप शान्तिं स श्रीमान् लोकनाथो जयति दशबलोऽन्यश्च गोपालदेवः ॥ (१)
लक्ष्मी-जन्मनिकेतनं सम-करो वोढ़ुं क्षमः क्ष्मा-भरं पक्षच्छेदभयादुपस्थितवतामेकाश्रयो भूभृताम् ।
मर्यादा-परिपालनैकनिरतः शौर्यालयोऽस्मादभूद् दुग्धाम्भोधि-विलास-हासि-महिमा श्री-धर्मपालो नृपः ॥ (२)
जित्वेन्ट्रराज‑प्रभृतीनरातीनुपार्जिता येन महोदय-श्रीः ।
दत्ता पुनः सा बलिनार्थयित्रे चक्रायुधायानति-वामनाय ॥ (३)
रामस्येव गृहीत-सत्य-तपसस्तस्यानुरूपो गुणैः सौमित्रेरुदपादि तुल्य-महिमा वाक्‌पालनामानुजः ।
यः श्रीमान् नय-विक्रमैक-वसतिर्भ्रातुः स्थितः शासने शून्याः शत्रु-पताकिनीभिरकरोदेकातपत्रा दिशः ॥ (४)
तस्मादुपेन्द्रचरितैर्जगतीं पुनानः पुत्रो बभूव विजयी जयपालनामा ।
धर्मद्विषां शमयिता युधि देवपाले यः पूर्वजे भुवन-राज्य-सुखान्यनैषीत् ॥ (५)
यस्मिन् भ्रातुर्निदेशाद् बलवति परितः प्रस्थिते जेतुमाशाः सीदन्नाम्नैव दूरान् निजपुरमजहादुत्कलानामधीशः ।
आसाञ्चक्रे चिराय प्रणयि-परिवृतो बिभ्रदुच्चेन मूर्ध्ना राजा प्राग्‌ज्योतिषाणामुपशमित-समित्-संकथां यस्य चाज्ञां ॥ (६)
श्रीमान् विग्रहपालस्तत्सूनुरजातशत्रुरिव जातः ।
शत्रुवनिता-प्रसाधन-विलोपि-विमलासि-जलधारः ॥ (७)
रिपवो येन गुर्वीणां विपदामास्पदीकृताः ।
पुरुषायुष-दीर्घाणां सुहृदः सम्पदामपि ॥ (८)
लज्जेति तस्य जलधेरिव जह्नु-कन्या पत्नी बभूव कृत-हैहय-वंशभूषा ।
यस्याः शुचीनि चरितानि पितुश्व वंशे पत्युश्च पावन-विधिः परमो बभूव ॥ (९)
दिक्‌पालैः क्षितिपालनाय दधतं देहे विभक्ताः श्रियः श्रीनारायणपालदेवमसृजत् तस्यां स पुण्योत्तरम् ।
यः क्षोणीपतिभिः शिरोमणिरुचा-श्लिष्टाङ्घ्रि-पीठोपलं न्यायोपात्तमलञ्चकार चरितैः स्वैरेव धर्मासनम् ॥ (१०)
चेतः पुराण‑लेख्यानि चतुर्वर्ग-निधीनि च ।
आरिप्सन्ते यतस्त्यानि चरितानि महीभृतः ॥ (११)
स्वीकृत-सुजन-मनोभिः सत्यापित-सातिवाहनः सूक्तैः ।
त्यागेन यो व्यधत्त श्रद्धेयामङ्गराज-कथाम् ॥ (१२)
भयादरातिभिर्यस्य रणमूर्धनि विस्फुरम् ।
असिरिन्दीवर-श्यामो ददृशे पीत-लोहितः ॥ (१३)
यः प्रज्ञया च धनुषा च जगद्विनीय नित्यं न्यवीविशदनाकुलमात्म-धर्मे ।
यस्यार्थिनो सविधमेत्य भृशं कृतार्थाः नैवार्थितां प्रति पुनर्विदधुर्मनीषाम् ॥ (१४)
श्रीपतिरकृष्ण-कर्मा विद्याधरनायको महाभोगी ।
अनल-सदृशोऽपि धाम्ना यश्वित्रन्नलसमश्चरितैः ॥ (१५)
व्याप्ते यस्य त्रिजगति शरच्चन्द्र-गौरैर्यशोभिर्मन्ये शोभान् न खलु विभरामास रुद्रादृहासः ।
सिद्धस्त्रीणामपि शिरसिजेष्वर्पिताः केतकीनां पत्रापीड़ाः सुचिरमभवन् भृङ्ग-श्ब्दानुमेयाः ॥ (१६)
तपो ममास्तु राज्यं ते द्वाभ्यामुक्तमिदं द्वयोः ।
यस्मिन् विग्रहपालेन सगरेण भगीरथे ॥ (१७)

स खलु भागीरथीपथ-प्रवर्तमान-नानाविध-नौवाट-सम्पादित-सेतुबन्धनिहित-शैलशिखरश्रेणी-विभ्रमात्, निरतिशय-घन-घनाघन-घटा-श्यामायमान-वासरलक्षी-समारब्ध-सन्तत-जलदसमय-सन्देहात्, उदीचीनानेक-नरपति-प्राभृतीकृता-प्रमेय-हयवाहिनी-खरखुरोत्खात-धूलीधूसरित-दिगन्तरालात्, परमेश्खर-सेवा-समायाताशेष जम्बुद्वीप-भूपालानन्त-पादात-भर-नमदवनेः। श्रीमुद्गगिरि-समावासित-श्रीमज्जयस्कन्धावारात्, परमसौगतो महाराजाधिराज-श्रीविग्रहपालदेव-पादानुध्यातः परमेश्वरः परमभट्टारको महाराजाधिराजः श्रीमन्नारायणपालदेवः कुशली। तीरभुक्तौ। कक्ष-वैषयिक-स्वसम्बद्धाविच्छुिन्न-तलोपेत-मकुतिका-ग्रामे। समुपगताशेष-राजपुरुषान्। राज-राजनक। राजपुत्र। राजामात्य। महासान्धिविग्रहिक। महाक्षपटलिक। महासामन्त्त। महासेनापति। महाप्रतीहार। महाकार्ताकृतिक। महादौःसाधसाधनिक। महादण्डनायक। महाकुमारामात्य। राजस्थानीयोपरिक। दाशापराधिक। चौरोद्धरणिक। दाण्डिक। दाण्डपाशिक। शौल्किक। गौल्मिक। क्षेत्रप। प्रान्तपाल। कोट्टपाल। खण्डरक्ष। तदायुक्तक। विनियुक्तक। हस्त्यश्वोष्ट्र-नौबल-व्यापृतक। किशोर-बड़वा-गोमहिष्यजाविकाध्यक्ष। दूतप्रेषणिक। गमागमिक। अभित्वरमाण। विषयपति-ग्रामपति। तरिक। गौड़। मालव। खश। हूण। कुलिक। कर्णाट। लाट। चाट। भट। सेवकादीन्। अन्यांश्चाकीर्तीतान्। राजपादोपजीविनः प्रतिवासिनो ब्राह्मणोत्तरान्। महत्तमोत्तम-पुरोगमेदान्ध्र-चण्डाल-पर्यन्तान्। यथार्हं मानयति। बोधयति। समादिशति च। मतमस्तु भवतां। कलशपोते। महाराजाधिराज-श्रीनारायणपालदेवेन स्वयं-कारित-सहस्रायतनस्य। तत्र प्रतिष्ठापितस्य। भगवतः शिवभट्टारकस्य। पाशुपत-आचार्य-परिषदश्व। यथार्हं पूजा-बलि-चरु-सत्र-नव-कर्माद्यर्थं। शयनासन-ग्लान-प्रत्यय-भैषज्य-परिष्काराद्यर्थं। अन्येषामपि स्वाभिमतानां। स्वपरिकल्पित-विभागेन। अनवद्य-भोगार्थञ्च। यथोपरिलिखित-मकुतिकाग्रामः। स्वसीमा-तृणपूति-गोचर-पर्यन्तः। सतलः। सोद्देशः। साम्रमधूकः। स-जलस्थलः। स-गर्तोषरः। सोपरिकरः। स-दशापचारः। स-चौरोद्धरणः। परिहृत-सर्वपीड़ः। अ-चाटभट-प्रवेशः। अकिञ्चित्-प्रग्राह्यः। समस्त-भाग-भोग-कर-हिरण्यादि-प्रत्याय-समेतः। भूमिच्छिद्रन्यायेनाचन्द्रार्क-क्षिति समकालं यावत् माता-पित्रोरात्मनश्च पुण्ययशोऽभिवृद्धये। भगवन्तं शिव-भट्टारकमुद्दिश्य शासनीकृत्य प्रदत्तः। ततो भवद्भिः सर्वैरेवानुमन्तव्यं भाविभिरपि भूपतिभिर्भूमेर्दानफल-गौरवादपहरणे च महानरकपात-भयाद् दानमिदमनुमोद्य पालनीयं प्रतिवासिभिः क्षेत्रकरैश्चाज्ञा-श्रवण-विधेयीभूय यथाकालं समुचित-भाग-भोग-कर-हिरण्यादि-सर्वप्रत्यायोपनयः कार्य इति। संवत् १७ वैशाखदिने ५ ॥ तथा च धर्मानुशंसिनः श्लोकाः।

बहुभिर्वसुधा दत्ता राजभिः सगरादिभिः ।
यस्य यस्य यदा भूमिस्तस्य तस्य तदा फलम् ॥ (१८)
षष्टिं वर्षसहस्राणि स्वर्गे मोदति भूमिदः ।
आक्षेप्ता चानुमन्ता च तान्येव नरके वसेत् ॥ (१९)
स्वदत्तां परदत्तां वा यो हरेत वसुन्धराम् ।
स विष्ठायां कृमिर्भूत्वा पितृभिः सह पच्यते ॥ (२०)
सर्वानेतान् भाविनः पार्थिवेन्द्रान् भूयो भूयः प्रार्थयत्येष रामः ।
सामान्योऽयन्धर्म-सेतुर्नृपाणां काले काले पालनीयः क्रमेण ॥ (२१)
इति कमलदलाम्बु-बिन्दुलोलां श्रियमनुचिन्त्य मनुष्य-जीवितञ्च ।
सकलमिदमुदाहृतञ्च बुद्ध्वा न हि पुरुषैः परकीर्तयो विलोप्याः ॥ (२२)
वेदान्तैरप्यसुगमतमं वेदिता ब्रह्मतार्थं यः सर्वासु श्रुतिषु परमः सार्धमङ्गैरधीती ।
यो यज्ञानां समुदित-महादक्षिणानां प्रणेता भट्टः श्रीमान् इह स गुरवो दूतकः पुण्यकीर्तिः॥ (२३)
श्रीमता मङ्घदासेन शुभदासस्य सूनुना ।
इदं शासनमुत्‌कीर्णंं सत्-समतट-जन्मना ॥ (१४)

छन्दांसि

१, ६ स्रग्धरा
२, ४, १० शार्दूलविक्रीड़ित
३ उपजाति
५, ९, १४ वसन्ततिलका
७, १२, १५ आर्या
८, ११, १३, १७-२०, २४  अनुष्टुभ्
१६, २३ मन्दाक्रान्ता
२१ शालिनी
२२ पुष्पिताग्रा