अहिर्बुध्नसंहिता/अध्यायः ४७
| ← अध्यायः ४६ | अहिर्बुध्नसंहिता अध्यायः ४७ [[लेखकः :|]] |
अध्यायः ४८ → |
महाशान्तिविधानं नाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः
ध्यातं सकृद्भवानेककोट्यघौघं हरत्यरम्।
सुदर्शनस्य तद् दिव्यं भर्गो देवस्य धीमहि।|
ऐहिकामुष्मिकसर्वफलसाधकैकोपायप्रश्नः
नारदः -
भगवन् पञ्चमन्त्राङ्ग पशुपाशहर प्रभो।
स्वतः साक्षात्कृताशेषविशेष व्योममन्दिर।| ४७-१।|
ऐहिकामुष्मिकं शश्वन्मन्त्रेणानेन लभ्यते।
उभयेऽपि तथा दोषा नाश्यन्ते नात्र संशयः।| ४७-२।|
इत्युक्तं तेन पृच्छामि येनैकेनैव कर्मणा।
उभयी सिद्धिरुभयानिष्टनाशो भवेत् तथा।| ४७-३।|
ईदृशं कर्म चेदस्ति तन्मे कथय शंकर।
ईदृग्ग्रहस्य त्वत्तोऽन्यो न कश्चिद् वक्तुमर्हति।| ४७-४।|
तदुत्तरकथनारम्भः
अहिर्बुध्न्यः -
तदेतत् कथयिष्यामि सर्वशान्तिकरं परम्।
वक्ष्यमाणे कर्मविशेषे राज्ञामधिकारः
महाराजैर्महाभागैः प्रयोज्यं व्यस्तजातिभिः।| ४७-५।|
प्. ४४६) तस्य निखिलदुःखनिवर्तनपूर्वकमीप्सितफलसाधनत्वम्
आध्यात्मिकादिदुःखानां त्रयाणामपि नाशनम्।
आधीनां चाप्यशेषाणां नाशनं शुभलक्षणम्।| ४७-६।|
सर्वारिनाशनं शान्तं महाविजयकारणम्।
रक्षोहणं पुष्टिकरं सर्ववश्यकरं मुने।| ४७-७।|
परमायुःप्रदं पुण्यं पूर्वैर्नृपतिभिः कृतम्।
अम्बरीषप्रभृतीनामेतदनुष्ठानात् यथोक्तफललाभः
अम्बरीषः शुकोऽलर्को मांधाता च पुरूरवाः।| ४७-८।|
राजोपरिचरो धुन्धुः शिबिश्च श्रुतकीर्तनः।
कृत्वैतच्चक्रवर्तित्वं पुरा प्रापुरमी नृपाः।| ४७-९।|
निरामया निःसपत्ना विस्तीर्णामलकीर्तयः।
तत्र राज्ञामधिकारनिगमनम्
अतो मानुषमानन्दं काङ्क्षन्तो भुवि भूभुजः।| ४७-१०।|
कुर्युरेतन्महाशान्तिलक्षणं कर्म सादरम्।
देशविशेषविधिः
पुराद् बहिर्महानद्यास्तटे देवालयेऽथवा।| ४७-११।|
असंबाधे शिवे देशे विविक्ते सजलाशये।
पूर्वोक्तलक्षणयुतान्मण्डपादधिकं मुने।| ४७-१२।|
कुर्यादायामविस्तारौ तथा राजासनान्वितम्।
प्. ४४७) तत्तत्समन्ततः कुर्यादेवंलक्षणमुत्तमम्।| ४७-१३।|
मण्डपनिर्माणक्रमः
बहुस्तम्भसमाकीर्णं मणिकाञ्चनमण्डितम्।
तुङ्गतोरणसंयुक्तं दीपिकाशतशोभितम्।| ४७-१४।|
किङ्किणीजालसंयुक्तं पताकाभिरलंकृतम्।
सवितानं ससोपानं सर्वालंकारसंयुतम्।| ४७-१५।|
चन्दनागुरुकर्पूरधूपमालाधिवासितम्।
तुङ्गसालसमायुक्तं होमशालाभिवेष्टितम्।| ४७-१६।|
कुण्डकल्पनाक्रमः
एवं मनोज्ञ कृत्वैतत् तत्र कुण्डानि कल्पयेत्।
प्राग्भागे मण्डपस्यास्य चतुर्दिक्षु प्रकल्पयेत्।| ४७-१७।|
चतुर्व्यूहाभियोगार्थं चतुरश्राणि कारयेत्।
प्राच्याद्यान्यथ कुण्डानि केशवादीनथो यजेत्।| ४७-१८।|
चतुर्णां केशवादीनां विकोणेषु प्रकल्पयेत्।
कुण्डानि शेषमूर्तीनां तच्छिद्रेषु यथाक्रमम्।| ४७-१९।|
त्र्यश्रं षडश्रमर्धेन्दुं योनिं पद्माकृतिं क्रमात्।
वृत्तं पद्माभमष्टाश्रं वज्राकृति धनुःप्रभम्।| ४७-२०।|
शूलाभं शूर्पकल्पं च कुण्डान्येतानि कारयेत्।
प्. ४४८) मध्ये देवं प्रतिष्ठाप्य यन्त्ररूपधरं प्रभुम्।| ४७-२१।|
विमानलक्षणोपेतं कुण्डं कुर्यात् तदग्रतः।
अस्त्रकुण्डकल्पना
समन्ताद्धोमशालायामस्त्रकुण्डान्यनुक्रमात्।| ४७-२२।|
शतं तथाधिकं कुर्याच्चत्वारिंशदतन्द्रितः।
यथार्हमस्त्रलिङ्गानि मण्डितान्यथ कारयेत्।| ४७-२३।|
ऋत्विग्वरणम्
अन्तर्मण्डपकुण्डेषु ऋत्विजः षोडश क्रमात्।
ऋग्भिः पुरुषसूक्ताभिर्वृणुयाद्वैष्णवान् सतः।| ४७-२४।|
अस्त्रकुण्डेषु ऋत्विगन्तरवरणम्
ततः स्वनामभिश्चान्ते वृणुयाद्वेदपारगान्।
बाह्यास्त्रकुण्डशालायां ब्रह्मास्त्रप्रमुखेष्वपि।| ४७-२५।|
ऋत्विजो वृणुयात् सर्वान् कुशलान् शान्तिकर्मणि।
ब्रह्मजज्ञानमित्यादि-ऋग्भिः पञ्चाशतं क्रमात्।| ४७-२६।|
स्वनामभिश्च विदुषो ब्रह्मास्त्रादिकृतादिकान्।
त्रिशतं वृणुयाद् ब्रह्मसूक्तैः सद्भिरनुक्रमात्।| ४७-२७।|
तत्रैवाथ भवा मित्र इति पञ्चभिरन्वितः।
प्. ४४९) परो मात्रादिभिर्-ऋग्भिस्त्रयोदशभिरेव च।| ४७-२८।|
विष्णुसूक्तगताभिश्च अस्य वामेति पञ्चभिः।
अतो देवेति षड्भिश्च दशभिश्चक्षुरित्यपि।| ४७-२९।|
षड्भिः प्रति व एनेति वृणुयात् स्वस्वनामभिः।
सौवर्णान् राजतान् वाथ कुर्याद्धोमपरिच्छदान्।| ४७-३०।|
कुम्भस्थापनम्
पूर्वभागेषु कुण्डानां स्थापयेत् तोयपूरितान्।
सौवर्णान् राजतान् कुम्भान् यद्वा ताम्रमयानिह।| ४७-३१।|
कुम्भान् पूर्ववदेकैकं कलमान् भारसंमितान्।
होमार्थमृत्विगन्तरवरणविधिः
वृणुयादृत्विजः शिष्टान् यज्वनो होमकर्मसु।| ४७-३२।|
प्रवर्तयेत् स्वैः स्वैस्तु मन्त्रैर्मन्त्रविदुत्तमः।
मध्यमकुण्डे आचार्यकर्तृकहोमविधिः
देशिको मध्यमे कुण्डे सामध्वनिसमन्वितम्।| ४७-३३।|
हुनेद्वादित्रसंयुक्तं पुण्याहनिनदैर्युतम्।
होमसंख्याविधिः
प्रत्येकं कोटिहोमेन शान्तिकर्म समारभेत्।| ४७-३४।|
प्. ४५०) तत्तत्कुम्भेषु तत्तद्देवताभ्यर्चनविधि.ः
तत्तद्देवान् समाहूय कुम्भेषु च पृथक् पृथक्।
स्वैः स्वैरभ्यर्चयेन्मन्त्रैर्धूपदीपादिभिस्तथा।| ४७-३५।|
होमान्ते कुम्भोदकेन राज्ञोऽभिषेकः
होमकर्मणि निर्वृत्ते तत्तत्कुम्भोदकैस्ततः।
यन्त्रपीठे समारोप्य राजानमभिषेचयेत्।| ४७-३६।|
अस्त्रकुण्डेषु होमविधिः
अस्त्रमन्त्रेषु येष्वेव नियुक्ता ये द्विजातयः।
तत्तत्कुण्डेषु तैर्मन्त्रैर्जुहुयुः शान्तमानसाः।| ४७-३७।|
उत्तममध्यमाधमभेदेन होमसंख्याविकल्पः
प्रत्येकं कोटिहोमस्तु मुख्यस्तस्यार्धमध्यमः।
अधमं नियुतं ज्ञेयं यावदेतत् समाप्यते।| ४७-३८।|
कालेन तावता कार्यमप्रमत्तैरतन्द्रितैः।
नारायणीयाद्यस्त्रवर्गे होमसाधनद्रव्यविधिः
नारायणीयं ब्राह्मं च विमलं क्रौञ्चमेव च।| ४७-३९।|
धर्मपाशं च लक्षाक्षं संवर्तं सत्यमुत्तमम्।
दुन्दुनाभं च शीतेषुं विष्णुचक्रं च मानवम्।| ४७-४०।|
ऐन्द्रं ज्यौतिषमित्येतमस्त्रवर्गं घृतैर्हुनेत्।
प्. ४५१) कालचक्रादिवर्गे चरुविधिः
कालचक्रं धर्मचक्रं वज्रास्त्रं च गदाह्वयम्।| ४७-४१।|
ब्राह्मं शिरस्तथैषीकं त्रिशूलमशनिद्वयम्।
कालपाशं च पैनाकं पाशं वारुणमेव च।| ४७-४२।|
आग्नेयं दयितं चापि तथा पाशुपतं परम्।
एष वर्गस्तु होतव्यश्चरुणैव यथाविधि।| ४७-४३।|
कङ्कालादिवर्गे दधिविधिः
कङ्कालं मुसलं चापि वायव्यमथ कङ्कणी।
असिरत्नं च कापालं शक्तिर्वैद्याधरं तथा।| ४७-४४।|
प्रस्वापनप्रशमने दर्पणं शोषणं तथा।
संतापनं च गान्धर्वं पैशाचं च विलापनम्।| ४७-४५।|
एतानि दध्ना होतव्यान्यस्त्राणि परमास्तिकैः।
मदनादिवर्गे पयोविधिः
मदनं तामसं चैव कन्दर्पदयितं परम्।| ४७-४६।|
सौमनं मुसलं चैव संवर्तं घोरमेव च।
मायाधरं च सोमास्त्रं वारुणं त्वाष्ट्रमेव च।| ४७-४७।|
प्रस्वापनं भगास्त्रं च रौद्रसृष्टं पराङ्मुखम्।
पयसामूनि जुहुयुस्तदस्त्रध्यानतत्पराः।| ४७-४८।|
प्. ४५२) रभसादिवर्गे पायसविधिः
रभसं सत्यकीर्तिं च प्रतिहारतरं तथा।
अवाङ्मुखं च विषमं दृढनाभं सुनाभकम्।| ४७-४९।|
दशाक्षं शतवक्त्रं च शतशीर्षं शतोदरम्।
पद्मनाभं महानाभं नैराश्यक्रथने अपि।| ४७-५०।|
वर्गोऽयं पायसेनैव होतव्यः शुद्धमानसैः।
योगंधरादिवर्गे तिलविधिः
योगंधरं विनिद्रं च नैद्रं सौमनसं तथा।| ४७-५१।|
धृतिमाली प्रमथनं विधूतं वृत्तिमानपि।
महार्चिर्माली मकरं रुचिरं करवीरकम्।| ४७-५२।|
अमीषां च कृते कार्यस्तिलैर्होमो यथाविधि।
धनादिवर्गे मधुविधिः
धनधान्ये कामरूपं मोहः कामरुचिस्तथा।| ४७-५३।|
वरणावरणे चैव परमास्त्रे उभे अपि।
जृम्भकं सर्वनाभं च भृशाश्वतनयो महान्।| ४७-५४।|
संदानं परशुं चैव प्रीणीयान्मधुना भृशम्।
अन्येष्वस्त्रेषु शालितण्डुलविधिः
अपराण्यप्यनुक्तानि जुहुयाच्छालितण्डुलैः।| ४७-५५।|
प्. ४५३) होमान्ते मन्त्रविशेषेण सुदर्शनतर्पणविधिः
हुत्वा यथोक्तं स्वैर्मन्त्रैः सर्वास्त्रप्रभवं विभुम्।
सुदर्शनाकृतिं विष्णुं सर्वयन्त्रमयं विभुम्।| ४७-५६।|
ऋग्भिर्यन्त्रनियुक्ताभिः शान्तिकर्म समारभेत्।
नारायणीयादितर्पणे मन्त्रविशेषविधिः
नारायणीयमुख्यास्त्रजातं प्रत्येकमादरात्।| ४७-५७।|
शान्तिं कुर्यात् परो मात्रेत्येतत्सूक्तेन सादरम्।
कालचक्रादिवर्गे मन्त्रविशेषविधिः
कालचक्रादिवर्गस्थं प्रत्येकं जातवेदसम्।| ४७-५८।|
प्रीणीयाच्चैव कङ्कालमुख्यवर्गस्य शान्तये।
दिवस्परीति सूक्तेन जुहुयाज्ज्वलितेऽनले।| ४७-५९।|
मदनादिवर्गे मन्त्रविशेषविधिः
मदनाद्यस्त्रवर्गस्य शान्तिं कुर्यात् समाहितः।
अतो देवेति सूक्तेन तथा विष्णोर्नुकं त्विति।| ४७-६०।|
रभसादिवर्गे मन्त्रविशेषविधिः
रभसाद्यस्त्रजातानि भवा मित्रेति पञ्चभिः।
प्रत्येकं शमयेदृग्भिरिति वैदिकशासनम्।| ४७-६१।|
प्. ५५४) योगंधरादिवर्गे मन्त्रविशेषविधिः
योगंधरादेरस्त्रस्य शान्तिः कार्या समाहितैः।
सूक्तेनानेन चैकैकमतो देवा अवन्त्विति।| ४७-६२।|
धनादिवर्गे मन्त्रविशेषविधिः
धनधान्यादिवर्गस्थं मन्त्रजातं विचक्षणः।
जुषस्व नेति सूक्तेन शमयेत् परमेण तत्।| ४७-६३।|
अन्येष्वस्त्रेषु मन्त्रविशेषविधिः
अस्त्राण्यन्यान्यनुक्तानि विष्णुसूक्तेन तर्पयेत्।
सूक्तैरेतैर्महायन्त्रविनियुक्तैश्च पावनैः।| ४७-६४।|
सर्वयन्त्रमयं देवं स्तुतिहोमैः समर्चयेत्।
तर्पणान्ते सहस्रब्राह्मणभोजनविधिः
ततो देवान् समभ्यर्च्य ब्राह्मणांस्तदनन्तरम्।| ४७-६५।|
सहस्रं भोजयेच्छुद्धैरोदनैः पायसैरपि।
ततोऽस्त्रमन्त्रजलैः राज्ञोऽभिषेकविधिः
ततो राजासनारूढं राजानं शान्तमानसम्।| ४७-६६।|
ऋत्विग्भिराहृतैः सर्वैरस्त्रमन्त्रजलैः शुभैः।
गुरुस्तन्मूलमन्त्रेण मन्त्रितैरभिषेचयेत्।| ४७-६७।|
प्. ४५५) रुग्णस्य तु राज्ञः प्रोक्षणविधिः
प्रोक्षयेदामयाविष्टो यदि राजा भवेन्मुने।
मण्डपान्तःस्थकुम्भतोयाभिषेचनावश्यकता
अवश्यं मण्डपान्तःस्थकुम्भतोयाभिषेचनम्।
कुर्यान्निरामयोऽनाधिर्विजयी भवति क्षणात्।| ४७-६८।|
यथोक्तमहाशान्तिफलकीर्तनम्
आरोग्यमायुर्विजयो विभूति-
र्वशित्वमास्तिक्यममर्त्यता च।
सर्वार्थसिद्धिर्वसुधाधिपत्यं
भवन्ति निःसंशयमेव राज्ञः।| ४७-६९।|
इति श्रीपाञ्चरात्रे तन्त्ररहस्ये अहिर्बुध्न्यसंहितायां
महाशान्तिविधानं नाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः।| ४७।|
आदितः श्लोकाः २९३६